Gedurende
de Tweede Wereldoorlog werden zo'n 200.000 geestelijk en lichamelijk
gehandicapten door het nazi-regiem in het kader van zijn zogenaamde
euthanasie-programma om het leven gebracht. In Tatkomplex:
NS-Euthanasie kunt u
nalezen hoe de naoorlogse Oost- en West-Duitse rechtbanken
oordeelden over de verantwoordelijken voor die massamoord.
Meer informatie daaromtrent vindt u hier.
▪
justiz und ns-verbrechen
Duitse strafvonnissen wegens
nazimisdrijven
Sinds
1968 wordt onder leiding van de strafrechtsgeleerde Prof.mr. C.F.
Rüter aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam
een bijzondere historisch-juridische bronnenverzameling uitgegeven.
Het gaat hierbij om de publicatie van naoorlogse strafvonnissen van
Duitse rechtbanken tegen Duitse burgers verdacht van het plegen van
levensdelicten in verband met het nazi-regime. Deze documenten
worden gepubliceerd in een tweetal series onder de titels Justiz
und NS-Verbrechen respectievelijk DDR-Justiz und
NS-Verbrechen.
Tussen
1968 en 1982 werden in de serie JuNSV 22 delen uitgegeven met
daarin de vonnissen gewezen door West-Duitse rechtbanken gedurende
de jaren 1945 - 1965. Na een langere onderbreking werd in 1998 een
begin gemaakt met de publicatie van de resterende West-Duitse
documenten en werd tevens gestart met de uitgave van de Oost-Duitse
vonnissen (DDR-JuNSV). Inmiddels (oktober 2011) zijn er in
totaal 62 delen en daar zullen nog enkele bijkomen ter voltooing van de
series.
Beide
series worden in boekvorm uitgegeven door Amsterdam University Press (AUP).
Daarnaast wordt op dit moment door AUP gewerkt aan een on-line versie van de
vonnissenverzameling.
Voor
uitgebreider informatie omtrent het Justiz
und NS-Verbrechen-project
en voor een compleet
overzicht van de strafzaken, uitgesplitst naar delictscategoriën, daders,
geografische locaties, slachtoffers, enzovoorts,
kunt u terecht op de (Duitse en Engelstalige) website van het project op de
internet site van de rechtenfaculteit van de UvA:
→
Justiz und
NS-Verbrechen
Ten
behoeve van individuele onderzoekers en andere belangstellenden
bestaat de mogelijkheid om bij EX POST FACTO afzonderlijke vonnissen
te bestellen voor nadere bestudering. Nadere informatie over
deze mogelijkheid vindt u onder 'Diensten'.
▪
nazi crimes on maps
.jpg)
Ten
behoeve van het project Justiz und NS-Verbrechen werden de meer dan
1700 plaatsen delict van de naoorlogse Duitse berechting van nazimisdrijven
in kaart gebracht met behulp van Google Maps. Deze topografie van plaatsen
delict kan worden worden geraadpleegd via de hyperlink bovenaan deze pagina.
▪ de
bijzondere rechtspleging en de berechting van oorlogsmisdadigers in
nederland
In
het kader van de Bijzondere Rechtspleging werden in Nederland
gedurende de jaren 1945-1952 240 strafprocessen gevoerd tegen van
oorlogsmisdrijven verdachte Duitsers en Oostenrijkers. In bijna 11%
van de gevallen resulteerde die berechting in vrijspraak en in 85%
kwam het tot veroordelingen. Voor een
achtergrondartikel over het onderwerp, zie Dick de Mildt en Joggli
Meihuizen, 'Nederland en zijn Duitse oorlogsmisdadigers', in: Pro
Memorie. Bijdragen tot de rechtsgeschiedenis der Nederlanden, jaargang
(2006), aflevering 1, pp. 3-52.)
De overzichten die u hier
aantreft zijn gebaseerd op een nog lopend archiefonderzoek naar de genoemde
240 strafprocessen. De zaakbeschrijvingen - chronologisch genummerd naar de datum van de
uitspraken van de Bijzondere Gerechtshoven - zijn deels nog
onvolledig en kunnen derhalve onjuistheden bevatten. In de loop der tijd
zullen deze worden aangevuld, respectievelijk gecorrigeerd.
→ Processenoverzicht
▪ de
'dachau-processen'
Tussen
1945 en 1948 berechtten de Amerikanen in 489 processen voor
militaire rechtbanken 1672 Duitsers wegens het plegen van
oorlogsmisdrijven. De processen zijn onder te verdelen in vier
categoriën:
1) zaken betreffende de staf &
bewakingspersoneel van een aantal grote concentratiekampen (Dachau,
Buchenwald, Flossenburg, Mauthausen, Nordhausen en Mühldorf; 6
processen met ca. 200 verdachten),
2) idem voor wat betreft de
sub-kampen van de kampen onder 1 (250 processen tegen ca. 800
verdachten),
3) zaken tegen - hoofdzakelijk - Duitse burgers
wegens het doden van - doorgaans - Amerikaanse krijgsgevangenen
(piloten) (meer dan 200 processen tegen ca. 600 verdachten) en
4)
enkele 'restzaken', zoals het 'Malmedy'-, 'Hadamar- ' en het
'Skorzeny-proces'
De
zaakbeschrijvingen van de bovengenoemde processen vindt u op
de website van het project Justiz und NS-Verbrechen. Voor een directe toegang, klik
hier
▪
'weest wel met alle menschen'
De
'Kaapse brieven' van Cornelius de Jong van Rodenburgh
In
1815 huwde de oudste dochter van de ex-zeekapitein De Jong,
Jeannette, met de Zuid-Afrikaanse jurist Johannes Andreas Truter en
vertrok - tot leedwezen van haar ouders - met hem naar zijn
vaderland. Tot aan het moment van haar onverwachte en dramatische
terugkeer, dertien jaar later, zouden vader en dochter in honderden
brieven corresponderen over het wel en wee van henzelf, hun
gezinsleden en over uiteenlopende zaken betreffende hun
contemporaine politiek-maatschappelijke omgeving.
De
Jongs 'Kaapse brieven' aan dochter en schoonzoon geven een prachtig
en niet zelden humoristisch beeld van de sociale beslommeringen van
een bemiddeld residentieburger in de vroege 19de eeuw. Tegelijk
spreekt uit de brieven van de voormalige zeeman en globetrotter De
Jong een brede algemene ontwikkeling en nieuwsgierigheid voor de
maatschappij en politiek van zijn dagen. Daarbij toont De Jong zich
steeds een uiterst liefdevol en bezorgd huisvader voor zijn kinderen
en in het bijzonder ook voor zijn oogappel, Jeannette.
Op
dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de 'Kaapse brieven'.
▪
digitalisering knipselarchief
Het
knipselarchief van het project Justiz und NS-Verbrechen omvat
tienduizenden artikelen en berichten over de strafvervolging en berechting
van nazimisdrijven sinds de jaren '60 uit (met name) Duitse kranten en
tijdschriften . Het archief vormt daarmee een
belangrijke onderzoeksbron en een rijke aanvulling op de overige documentatie over
het thema. Successievelijk worden de knipsels door EX POST FACTO
gedigitaliseerd en met behulp van OCR voor nader onderzoek
ontsloten.
▪
het zinken van de 'sydney ii'
In
maart 2008 ontdekte een onderwaterrobot ten westen van West-Australië
op zo'n 200 kilometer uit de kust en op bijna 2500 meter diepte de
overblijfselen van de Australische kruiser, de 'Sydney II'. 67 jaar
eerder, op 19 november 1941, was de Sydney na een korte maar hevige
strijd tot zinken gebracht door een als Nederlands koopvaardijschip
vermomde Duitse raider, de 'Kormoran'. Alle 645 bemanningsleden van
de Australische kruiser kwamen daarbij om het leven. Voor
de Australische marine was het verlies van de 'Sydney II' een enorme
slag. De duistere omstandigheden waaronder de kruiser tot zinken was
gebracht leidden bovendien tot de wildste theorieën en tot slepende controversen die
ook na de oorlog niet verstomden. Om klaarheid in de zaak te brengen
installeerde het Australische Ministerie van Defensie na de ontdekking van het wrak een onderzoekscommissie - HMAS Sydney II Commission
of Inquiry - die alle aspecten van het drama in kaart zou moeten
brengen.
Ten
behoeve van het achtergrondonderzoek naar het drama van
de Sydney II werd door EX POST FACTO archiefonderzoek verricht naar de mogelijke betrokkenheid daarbij van Nederlandse zijde.
Dat leverde een spannend verhaal op, waarover hier binnenkort meer.
Voor
meer informatie over de 'Sydney II' en het Australische onderzoek
kunt u
hier terecht.
▪
kees van de dominee
Voor
privé-doeleinden wordt onderzoek verricht naar de
geschiedenis van de Veluwse dorpen Renkum en Heelsum tussen ongeveer
1920 en 1945. In het bijzonder richt de aandacht zich daarbij op de
lotgevallen van de gereformeerde gemeenschap aldaar, waarvan H.Z. de
Mildt het voorrecht proefde gedurende de jaren '20 en '30 predikant
te zijn. Bijzondere belangstelling hebben wij in dit verband voor het
periodiek 'Renkumsch Nieuwsblad. Anti-revolutionair orgaan voor Renkum
en omstreken' (uitgegeven in Wageningen), waarvan wij
slechts een enkel exemplaar konden traceren.
In
verband met een bewerking van het in 2004 in kleine oplage
uitgegeven boekje "Kees van de Dominee'' - betreffende de
jeugd- en oorlogsjaren van H.Z.'s zoon - zijn wij tevens geïnteresseerd
in personen die omstreeks de zomer van 1943 voor kortere of langere
tijd ondergedoken hebben gezeten in de omgeving van het Franse
plaatsje St. Benoist-sur-Vanne, op zo'n 40 kilometer ten oosten van
Sens. Zo, bijvoorbeeld, bij de Zeeuwse familie Quaak op de ferme
Armenti(e)re. Ook
zijn wij op zoek naar gegevens over Nederlanders die in de zomer
en/of herfst van 1943 vast hebben gezeten in de beruchte Franse
gevangenis 'Le Bordiot' in Bourges.
Mocht
u ons omtrent (een onderdeel van) het bovenstaande aan nadere
informatie kunnen helpen dan zijn wij u daarvoor zeer erkentelijk.
▪
het verraad
van 's-heerenberg
Op zondag 3
augustus 1941 werd in de Nederlandse rooms-katholieke kerken een
bisschoppelijke protestbrief voorgelezen gericht tegen een aantal
maatregelen van de Duitse bezetter. Zo ook in het Gelderse plaatsje
's-Heerenberg, vlakbij de Duitse grens. Op initiatief van de
plaatselijke pastoor, Jan IJsbrands Galama, en zijn kapelaans, Marinus
van Rooijen en Reinier Hegge, werd de brief bovendien vermenigvuldigd en
onder de bewoners verspreid. Nog dezelfde dag werden de drie bij de
Gestapo aangegeven. Een dag later werd Galama opgehaald en kort daarop
werden ook de beide kapelaans gearresteerd. Alle drie verdwenen naar
Duitse concentratiekampen. Slechts één van hen overleefde.
Naar aanleiding
van een verzoek om nadere informatie deed EX POST FACTO onderzoek
naar de omstandigheden en de betrokkenen bij het verraad van de drie
geestelijken. Binnenkort op deze plaats meer hierover.
